و عرفانى داشته است . « 1 » نماز و نياز حافظ . اكنون به قسمتى از شعرهاى حافظ كه نمايانگر ميزان تحصيل و علم و فضل و نماز و نياز و حال دعا و شب‌خيزى و سحرخيزى اوست ، توجه كنيد . به خصوص ارادتى كه او به قرآن مجيد دارد ! حافظ مانند هر فرد مسلمان آشناى به احكام اسلامى ، طهارت جان و تن را پايه هر علم دينى مىدانسته ، و تا دل را از ياد غير خدا پيراسته نمىديد ، به راز و نياز و نماز نمىپرداخت . نماز از سر درد ، نماز يك فرد مسلمان با حقيقت و روشندل و با كمال : چون طهارت نبود كعبه و بتخانه يكيست * نبود خير در آن خانه كه عصمت نبود دلا بسوز كه سوز تو كارها بكند * نياز نيم شبى دفع صد بلا بكند

--> ( 1 ) - در اينجا بايد يادآور شوم كه نويسنده اين موضوع را فقط از باب توضيح مقال و آشنائى با اصطلاحات خاص اهل فن مىنگارد ، و خود اصلا عقيده به درستى اين روش ندارد ، بلكه كاملا مخالف آنست چه از حافظ باشد و چه از فيض ، با همه مقامات علمى و نفسانى كه داشته‌اند ، و چه از ديگران . استعمال واژه‌هاى خاص عرفانى و اصطلاحات مخصوص شعرى در ادبيات و غزليات و اشعارى كه به دست عامه مردم مىافتد ، يا در مقالات و كتاب‌هائى كه در دسترس غير اهلش قرار مىگيرد ، نه تنها سود اجتماعى نداشته بلكه به طور قطع بدآموزىهاى فراوانى هم همراه داشته و دارد . همانطور كه عرفا خود مىگويند بايد اينها را از غير اهلش پنهان داشت . لازم به ذكر نيست كه از زمان خواجه شمس الدين محمد حافظ شيرازى لسان الغيب كه درس شبانگاه و ورد سحرگاهش ترك نمىشده و از محبان خدا و اهل راز و نياز و دعا بوده و تمام قرآن مجيد را از بر داشته و طبعا پيوسته آن را تلاوت مىنموده است ، تاكنون چقدر مردم بىخبر و هوس‌باز تحت تأثير ظاهر الفاظ غزليات او به فساد و ارتكاب معاصى و بىقيدى و آلودگى كشيده شده‌اند ؟ ! چطور ممكن است به عامه مردم گفت : منظور حافظ آنچه آنها از غزلياتش فهميده‌اند نبوده و « شعر حافظ همه بيت الغزل معرفت است » ؟ ! ( اين را ما در چاپ اول در سال 1354 تا چاپ سوم به سال 1366 نوشته بوديم ، پس از انتشار غزليات نغز امام خمينى قدس سره ولو آب پاكى روى دست همه هوسبازان به دور از درك مفاهيم عرفانى ريخت و امروز ما را از زحمت توضيح اين قبيل اشعار آسوده ساخته است ، ولى بايد دانست انتشار همين غزليات امام هم بدون توضيح اين كه عامهء مردم توجه داشته باشند ، اين الفاظ كنايات خاص اهل فن است ، به دور از احتياط مىباشد هرچند امام راحل همه كارهايش جنبه استثنائى داشته و دارد ، و ذلك فضل اللّه يؤتيه من يشاء و اللّه ذو الفضل العظيم .